محمدتقى نورى
474
اشرف التواريخ ( فارسي )
روز سهشنبه يازدهم صفر سال 1193 ه . ق درگذشت . آقا محمّد خان روز بعد با برادرانش به سوى مازندران حركت كرد . ساروى ، تاريخ محمّدى ، صص 61 - 60 . 21 . آقا محمّد خان در شمال ايران نيرويى بزرگ فراهم آورد و از سال 1193 تا 1198 ه . ق به تحكيم پايههاى قدرت خود در آن حدود پرداخت و در اين ميان حتى به برادرانش نيز رحم نكرد و جز جعفر قلى خان همه آنها را كشت . 22 . تصرف تفليس در سال 1210 ه . ق روى داد . ارايكلى ( هراكليوس ) حاكم گرجستان نتوانست در برابر سپاه آقا محمّد خان مقاومت كند و تفليس را از دست داد . پس از آن تمامى شهر غارت و گروه زيادى از مردم به قتل رسيده يا اسير شدند . اين واقعه پس از شكست لطفعلى خان روى داد اما نورى آن را پيش از آن ذكر كرده است . 23 . لطفعلى خان زند در سال 1208 ه . ق از آقا محمّد خان شكست خورد ، قلعه بم فتح گرديد و حكومت زنديه پس از آن برافتاد . محمّد حسن خان اعتماد السّلطنه ، تاريخ منتظم ناصرى ، ج سوم ، به تصحيح محمد اسماعيل رضوانى ، تهران : دنياى كتاب ، 1367 ص 26 - 1425 24 . شعر از عمر خيام ، نگاه كنيد به : كليات حكيم عمر خيام ، به كوشش محمّد عباسى ، تهران : كتابفروشى بارانى ، 1338 ، ص 111 . 25 . زره : نام فارسى درياى خزر . لغتنامه دهخدا . 26 . قبچاق يا قفچاق گروهى از قبايل ترك كه در حدود اواسط قرن 5 ه . ق / 11 م . استپهاى شمال درياى سياه تحت اشغال آنان بود و تا هجوم مغول بر آن نواحى استيلا داشتند . سرزمينى كه مغولها از قبچاقها گرفتند به نام قبچاق ، به خانات قبچاق معروف شد و اين اصطلاح با اردوى زرين مترادف گرديد . غلامحسين مصاحب ، دائرة المعارف فارسى . 27 . دربارهء مدّت حكمرانى آقا محمّد خان دو قول وجود دارد . عدهاى حكومت را از تاجگذارىاش در سال 1210 ه . ق مىدانند و عدهاى آن را از هنگام خروج از شيراز و قيام عليه زنديان يعنى سال 1193 ه . ق برمىشمارند . 28 . ابراهيم خان جوانشير ؛ هنگامى كه آقا محمّد خان براى تحكيم پايههاى قدرتش